Ιερό Χάροπα Ηρακλή (Πόντζια)

Το Λαφύστιο Όρος και το Ιερό του Χάροπα Ηρακλή στην Κορώνεια

Αρχαίο Κείμενο (Παυσανίας, Βοιωτικά):

«Ἐς δὲ τὸ ὄρος τὸ Λαφύστιον καὶ ἐς τοῦ Διὸς τοῦ Λαφυστίου τὸ τέμενος εἰσὶν ἐκ Κορωνείας στάδιοι μάλιστα εἴκοσι. Λίθου μὲν τὸ ἄγαλμά ἐστιν· Ἀθάμαντος δὲ θύειν Φρίξον καὶ Ἔλλην ἐνταῦθα μέλλοντος πεμφθῆναι κριόν τοῖς παισί φασιν ὑπὸ Διός ἔχοντα τὸ ἔριον χρυσούν, καὶ ἀποδρᾶναι σφᾶς ἐπὶ τοῦ κριού τούτου.

Ἀνωτέρω δὲ ἔστιν Ἡρακλῆς Χάροψ ἐπίκλησιν· ἐνταῦθα δὲ οἱ Βοιωτοὶ λέγουσιν ἀναβῆναι τὸν Ἡρακλέα ἄγοντα τοῦ Ἅδου τὸν κύνα. Ἐκ δὲ Λαφυστίου κατιόντι ἐς τῆς Ἰτωνίας Ἀθηνᾶς τὸ ἱερὸν ποταμός ἐστι Φάλαρος ἐς τὴν Κηφισίδα ἐκδιδούς λίμνην.»

Μετάφραση

Από την Κορώνεια ως το Λαφύστιο όρος και το τέμενος του Λαφύστιου Δία η απόσταση είναι περίπου είκοσι στάδια. Το λατρευτικό άγαλμα είναι λίθινο. Κατά την παράδοση, όταν ο Αθάμας επρόκειτο να θυσιάσει εδώ τον Φρίξο και την Έλλη, ο Δίας έστειλε στα παιδιά ένα χρυσόμαλλο κριάρι και αυτά απέδρασαν πάνω σε αυτό.

Ψηλότερα βρίσκεται το ιερό του Ηρακλή που επονομάζεται Χάροψ. Οι Βοιωτό λέγουν ότι στο σημείο αυτό ανέβηκε ο Ηρακλής από τον Άδη φέρνοντας μαζί του τον Κέρβερο (το σκυλί του Άδη).

Κατηφορίζοντας κανείς από το Λαφύστιο προς το ιερό της Ιτωνίας Αθηνάς, συναντά τον ποταμό Φάλαρο, ο οποίος εκβάλλει στην Κηφισίδα λίμνη (Κωπαΐδα).

(Πηγή: Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησις: Βοιωτικά – Φωκικά, Εκδοτική Αθηνών)

Ιστορική & Αρχαιολογική Ταύτιση

Η ακριβής θέση του Χαροπείου της Κορώνειας δεν έχει ακόμα ταυτιστεί με βεβαιότητα μέσω επιγραφικού ευρήματος. Ωστόσο, βρισκόταν ασφαλώς στην επικράτεια της αρχαίας Κορώνειας.

• Η Θέση «Πόντζια»: Η καταλληλότερη τοποθεσία στην αναφερόμενη απόσταση (20 στάδια) για τη δημιουργία ενός τέτοιου ιερού είναι η περιοχή του μοναστηριού των Ταξιαρχών στο χωριό Αγία Τριάδα, όπου υπάρχει μεγάλη πηγή στη σκιά πολλών δένδρων.
• Το Στόμιο του Κάτω Κόσμου: Το εκκλησάκι των Ταξιαρχών θεωρείται ότι κατέχει τη θέση του αρχαίου ναΐσκου του Χάροπα Ηρακλή. Απέχει μόλις λίγες δεκάδες μέτρα από το πλούσιο κεφαλάρι, το οποίο στην αρχαιότητα μπορούσε να θεωρείται ως το στόμιο του Κάτω Κόσμου, από όπου αναδύθηκε ο Ηρακλής φέρνοντας τον Κέρβερο.
• Αρχαιολογικά Ευρήματα: Μεταξύ του ναού και του ρέματος που σχηματίζεται από την πηγή, αποκαλύφθηκε η πολύ χρήσιμη για το αρχαίο ιερό στοά, την οποία ανέσκαψε ο αρχαιολόγος Θ. Σπυρόπουλος (ΑΔ 1972, Χρονικά 316).

Η Γεωγραφία της Περιοχής & ο Ποταμός Φάλαρος

Η περιοχή όπου βρίσκονται τα ερείπια του αρχαίου ναού, η πηγή και το εκκλησάκι των Ταξιαρχών ονομάζεται «Πόντζια», ονομασία που φέρει και το ποταμάκι που σχηματίζεται από τα νερά της πηγής.

1. Η Ροή του Νερού: Κατηφορίζοντας περίπου δύο χιλιόμετρα πιο κάτω, το ρέμα της Πόντζιας συναντά το ρέμα που κατεβαίνει από τον Ελικώνα —από τις πηγές που ξεκινούν από τη θέση του σπηλαίου της Νύμφης Κορώνειας (όπου βρίσκεται το εξωκκλήσι της Παναγίας).
2. Ο Αρχαίος Φάλαρος: Το ποτάμι αυτό στην αρχαιότητα ονομαζόταν Φάλαρος. Συνεχίζοντας την πορεία του, περνούσε δίπλα από την αρχαία πόλη της Κορώνειας και κατέληγε στην Κηφισίδα λίμνη (την αρχαία Κωπαΐδα).